Bệnh ái kỷ là gì?
Bệnh ái kỷ, hay còn gọi là rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder – NPD), là một dạng rối loạn nhân cách được đặc trưng bởi cảm giác quá mức về tầm quan trọng của bản thân, nhu cầu được ngưỡng mộ và sự thiếu đồng cảm với người khác.
Không phải bất kỳ người nào thích được khen ngợi, quan tâm đến ngoại hình hoặc có lòng tự tin đều mắc bệnh ái kỷ. Rối loạn nhân cách ái kỷ cần được đánh giá dựa trên mức độ, tính kéo dài của các đặc điểm tính cách và ảnh hưởng của chúng đến cuộc sống, công việc cũng như các mối quan hệ.
Dấu hiệu nhận biết bệnh ái kỷ
Một số biểu hiện thường gặp ở người có rối loạn nhân cách ái kỷ gồm:
- Có cảm giác bản thân đặc biệt hoặc quan trọng hơn người khác.
- Thường mong muốn nhận được sự chú ý và ngưỡng mộ.
- Đề cao thành tích, năng lực hoặc địa vị của bản thân.
- Có kỳ vọng người khác phải đối xử đặc biệt với mình.
- Khó tiếp nhận những lời góp ý hoặc phê bình.
- Dễ cảm thấy bị tổn thương khi không được công nhận.
- Có xu hướng tận dụng hoặc lợi dụng các mối quan hệ để đạt mục đích cá nhân.
- Khó đồng cảm hoặc ít quan tâm đến cảm xúc của người khác.
- Có thể tỏ ra tự tin, kiêu ngạo nhưng bên trong dễ bất an hoặc nhạy cảm với thất bại.
Các biểu hiện này có thể xuất hiện ở nhiều mức độ khác nhau. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán một người mắc bệnh ái kỷ chỉ dựa trên một vài hành vi đơn lẻ.
Nguyên nhân gây rối loạn nhân cách ái kỷ
Hiện nay, nguyên nhân chính xác của rối loạn nhân cách ái kỷ chưa được xác định hoàn toàn. Các chuyên gia cho rằng tình trạng này có thể liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố như:
Yếu tố di truyền và sinh học
Một số đặc điểm về tính cách và khả năng điều hòa cảm xúc có thể chịu ảnh hưởng từ yếu tố di truyền cũng như hoạt động của não bộ.
Môi trường và quá trình nuôi dưỡng
Cách trẻ được nuôi dưỡng, những trải nghiệm trong gia đình và môi trường xã hội có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách.
Trải nghiệm thời thơ ấu
Một số trải nghiệm như được kỳ vọng quá cao, được nuông chiều quá mức hoặc thường xuyên bị chỉ trích, xem thường có thể góp phần hình thành những kiểu ứng xử không lành mạnh ở một số người.
Tuy nhiên, không có một nguyên nhân duy nhất có thể giải thích cho tất cả trường hợp rối loạn nhân cách ái kỷ.
Bệnh ái kỷ ảnh hưởng như thế nào đến cuộc sống?
Rối loạn nhân cách ái kỷ có thể ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của cuộc sống, đặc biệt là các mối quan hệ.
Người mắc rối loạn có thể gặp khó khăn trong việc duy trì các mối quan hệ lâu dài do nhu cầu được công nhận cao, khó tiếp nhận phê bình hoặc thiếu khả năng đồng cảm.
Trong công việc, họ có thể gặp mâu thuẫn với đồng nghiệp hoặc cấp trên khi cảm thấy năng lực của mình không được đánh giá đúng mức.
Khi đối mặt với thất bại, bị từ chối hoặc không nhận được sự công nhận như mong muốn, một số người có thể xuất hiện cảm giác thất vọng, tức giận, xấu hổ hoặc tự ti.
Rối loạn nhân cách ái kỷ có điều trị được không?
Rối loạn nhân cách ái kỷ có thể được can thiệp và quản lý bằng các phương pháp tâm lý phù hợp. Mục tiêu điều trị thường tập trung vào việc giúp người bệnh hiểu rõ suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của bản thân; cải thiện khả năng xây dựng các mối quan hệ lành mạnh và ứng phó tốt hơn với những tình huống gây tổn thương tâm lý.
Tâm lý trị liệu là một trong những phương pháp quan trọng trong quá trình điều trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc để kiểm soát các triệu chứng hoặc rối loạn tâm thần đi kèm nếu có.
Việc điều trị cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý có chuyên môn phù hợp.
Khi nào nên đi khám?
Nếu những đặc điểm ái kỷ kéo dài và gây ảnh hưởng rõ rệt đến công việc, học tập, các mối quan hệ hoặc chất lượng cuộc sống, người bệnh nên được đánh giá bởi chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Đặc biệt, không nên tự gắn nhãn “người ái kỷ” cho người thân, đồng nghiệp hoặc bạn bè dựa trên các video, bài viết trên mạng xã hội. Chẩn đoán rối loạn nhân cách cần được thực hiện thông qua quá trình đánh giá chuyên môn.
Kết luận
Bệnh ái kỷ, hay rối loạn nhân cách ái kỷ, không đơn giản là việc một người thích được khen ngợi hoặc quá quan tâm đến bản thân. Đây là tình trạng liên quan đến kiểu suy nghĩ, cảm xúc và hành vi kéo dài, có thể ảnh hưởng đáng kể đến các mối quan hệ và cuộc sống.
Khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường kéo dài, người bệnh và gia đình nên tìm đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tâm thần – Tâm lý để được thăm khám, đánh giá và tư vấn phương pháp hỗ trợ phù hợp.
Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
