Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể diễn tiến nhanh và gây ra những biến chứng nghiêm trọng như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, thậm chí đe dọa tính mạng. Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 1 tuổi, là một trong những nhóm cần được quan tâm phòng ngừa.
Bệnh viện An Bình khuyến cáo phụ huynh chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, rà soát lịch sử tiêm vắc xin phòng não mô cầu và tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp.
1. Bệnh não mô cầu là gì?
Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể cư trú tại vùng mũi, họng và lây truyền từ người sang người chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, chẳng hạn khi sống chung hoặc tiếp xúc trực tiếp với người mang vi khuẩn.
Bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều dạng, trong đó nguy hiểm nhất là viêm màng não do não mô cầu và nhiễm khuẩn huyết. Đáng lưu ý, bệnh có thể tiến triển nhanh, khiến người bệnh chuyển nặng trong thời gian ngắn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), viêm màng não do vi khuẩn là tình trạng nghiêm trọng, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng lâu dài. Vì vậy, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và chủ động phòng bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
2. Những độ tuổi nào có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu?
Bệnh não mô cầu có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào. Tuy nhiên, nguy cơ mắc bệnh không phân bố đồng đều giữa các nhóm tuổi.
Theo thông tin từ WHO và CDC, các nhóm tuổi cần đặc biệt lưu ý gồm:
Trẻ dưới 1 tuổi: Đây là nhóm có tỷ lệ mắc bệnh cao trong nhiều thống kê dịch tễ, đặc biệt ở những tháng đầu đời. Hệ miễn dịch của trẻ còn đang phát triển, vì vậy phụ huynh cần chú ý lịch tiêm chủng và các biểu hiện sức khỏe bất thường.
Trẻ dưới 5 tuổi: Trẻ nhỏ, nhất là trẻ đang đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo, cần được quan tâm phòng bệnh. Việc tiếp xúc gần trong môi trường sinh hoạt tập thể có thể làm tăng nguy cơ lây truyền khi có nguồn bệnh.
Thanh thiếu niên và người trẻ: Nhóm tuổi này cũng có nguy cơ mắc bệnh đáng lưu ý. Các hoạt động sinh hoạt tập thể, học tập, lưu trú đông người và tiếp xúc gần có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây lan.
Người có yếu tố nguy cơ đặc biệt: Người suy giảm miễn dịch, người có một số bệnh lý nền nhất định hoặc người tiếp xúc gần với trường hợp mắc bệnh cũng cần được đánh giá nguy cơ và tư vấn biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Các nhóm tuổi nêu trên phản ánh xu hướng dịch tễ được ghi nhận tại nhiều quốc gia; nguy cơ thực tế còn phụ thuộc vào tình hình dịch tễ tại địa phương, tình trạng sức khỏe và mức độ tiếp xúc. Không có độ tuổi nào hoàn toàn miễn nhiễm với bệnh não mô cầu.
3. Dấu hiệu cảnh báo bệnh não mô cầu không nên bỏ qua
Các biểu hiện ban đầu có thể không đặc hiệu, nhưng bệnh có khả năng diễn tiến nhanh. Phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như:
- Sốt cao, đau đầu dữ dội.
- Nôn ói, cứng cổ hoặc sợ ánh sáng.
- Lừ đừ, rối loạn ý thức hoặc khó đánh thức.
- Ban đỏ tím hoặc ban xuất huyết bất thường trên da.
Ở trẻ nhỏ, biểu hiện có thể khó nhận biết hơn, chẳng hạn bú kém, quấy khóc bất thường, li bì hoặc phản ứng kém.
Không phải người bệnh nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình. Đặc biệt, không nên chờ có ban xuất huyết mới đưa trẻ đi khám. Khi nghi ngờ bệnh não mô cầu, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay, không tự điều trị tại nhà.
4. Phụ huynh cần làm gì để chủ động phòng bệnh não mô cầu cho trẻ?
Kiểm tra sổ tiêm chủng ngay hôm nay
Phụ huynh nên rà soát sổ tiêm chủng hoặc hồ sơ tiêm chủng điện tử của trẻ để xác định:
- Trẻ đã được tiêm vắc xin phòng não mô cầu hay chưa.
- Trẻ đã tiêm loại vắc xin nào và vào thời điểm nào.
- Trẻ đã hoàn thành các mũi theo lịch khuyến cáo hay còn cần tiêm thêm.
Nếu không nhớ rõ lịch sử tiêm chủng, phụ huynh nên liên hệ cơ sở tiêm chủng để kiểm tra thông tin trước khi quyết định lịch tiêm tiếp theo.
Nếu trẻ chưa tiêm hoặc chưa đủ mũi, hãy tư vấn tiêm chủng
Hiện có các loại vắc xin phòng những nhóm huyết thanh não mô cầu khác nhau. Mỗi loại có chỉ định về độ tuổi, lịch tiêm và phạm vi bảo vệ riêng.
Do đó, nếu trẻ chưa tiêm, chưa hoàn thành lịch tiêm hoặc phụ huynh chưa rõ trẻ đã được bảo vệ trước những nhóm huyết thanh nào, hãy đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn.
Không nên tự áp dụng lịch tiêm của trẻ khác cho con mình. Nhân viên y tế sẽ căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và loại vắc xin để hướng dẫn phù hợp.
Duy trì thói quen phòng bệnh trong sinh hoạt hằng ngày
Bên cạnh tiêm chủng, phụ huynh nên hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung vật dụng có tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng và hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp.
Nếu trẻ tiếp xúc gần với người được xác định mắc bệnh não mô cầu, gia đình cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn xử trí dự phòng kịp thời.
5. Tiêm vắc xin – chủ động bảo vệ sức khỏe trẻ em
Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh não mô cầu. Tuy nhiên, vắc xin không bảo vệ trước tất cả các nhóm huyết thanh vi khuẩn và không loại trừ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh.
Vì vậy, phụ huynh cần kết hợp tiêm chủng đúng khuyến cáo, duy trì vệ sinh cá nhân và theo dõi sức khỏe của trẻ. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay, kể cả khi trẻ đã được tiêm vắc xin.
Bệnh viện An Bình khuyến cáo: Quý phụ huynh hãy kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ ngay hôm nay. Nếu trẻ chưa tiêm, chưa đủ mũi hoặc chưa rõ lịch tiêm phòng não mô cầu, hãy chủ động tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp.
Chủ động phòng bệnh hôm nay là hành động thiết thực góp phần bảo vệ sức khỏe của trẻ, gia đình và cộng đồng.
Thông tin tham khảo: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC).
